آموزش راهنمای جامع حاکمیت داده و حاکمیت هوش مصنوعی (Data Governance & AI Governance) - آخرین آپدیت

سرفصل ها و درس ها

خوش‌آمدگویی Welcome

• خوش‌آمدگویی و آشنایی با مدرس Welcome and getting to know your lecturer

• ساختار دوره و اهداف یادگیری Course Structure and Learning Objectives

• معرفی مطالعه موردی EasyCar EasyCar Case Study Introduction

مبانی حاکمیت داده Foundations of Data Governance

• مبانی حاکمیت داده Foundations of Data Governance

• چرا اکنون حاکمیت داده اهمیت دارد؟ Why Governance Now?

• نتایج و الگوهای ضد (Anti-Patterns) Outcomes and Anti-Patterns

• مفاهیم کلیدی (برگه تقلب) Key Concepts (Cheat Sheet)

• مرزهای محدوده و ماژول‌های بعدی Scope Boundaries & Next Modules

• حاکمیت در طول چرخه حیات داده Governance Across the Data Lifecycle

• متاداده، کاتالوگ و واژه‌نامه تجاری Metadata, Catalog, and Business Glossary

• ضروریات کیفیت داده Data Quality Essentials

• نقاط تماس حریم خصوصی و امنیت Privacy & Security Touchpoints

• چارچوب‌هایی که باید بشناسید Frameworks you should know

• با هوش مصنوعی چه چیزی تغییر می‌کند؟ What Changes with AI?

• نگاهی سریع به حاکمیت هوش مصنوعی AI Governance at a Glance

• مقایسه مصنوعات حاکمیت داده در مقابل حاکمیت هوش مصنوعی Data Governance vs AI Governance Artifacts

• مثال موردی: چت‌بات RAG پشتیبانی مشتری EasyCar Case Vignette: EasyCar Customer Support RAG Chatbot

• شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPIs) و ارزش‌آفرینی KPIs & Providing Value

• خروجی ماژول: منشور حاکمیتی Module Deliverable: Governance Charter

• معرفی تمرین Exercise - Introduction

• بررسی گام‌به‌گام راهکار نمونه Exercise - Walk-through sample solution

• توضیح قالب (Template) Template explanation

مدل عملیاتی و نقش‌ها (حقوق تصمیم‌گیری و RACI) Operating Model & Roles (Decision Rights & RACI)

• مرزهای ماژول Module Boundaries

• خروجی‌های ماژول Module Deliverables

• الگوهای مدل عملیاتی Operating Model Patterns

• ابعاد سبک‌سنگین کردن (Trade-Off) و الگوهای ضد Trade-Off Dimensions (and Anti-Patterns)

• حقوق تصمیم‌گیری (چه تصمیماتی وجود دارد؟) Decision Rights (What decisions exist?)

• نقش‌ها Roles

• ماتریس RACI بر اساس سناریو RACI by Scenario

• شوراه‌ها و تالارها (محل اتخاذ تصمیمات) Councils & Forums (Where Decisions happen)

• ارجاعات و استثنائات Escalations & Exceptions

• دومین‌ها و محصولات داده‌ای Domains & Data Products

• روند زمانی و مصنوعات اصلی Cadence & Core Artifacts

• توانمندسازی و تغییر Enablement & Change

• شاخص‌های کلیدی عملکرد برای مدل عملیاتی KPIs for the Operating Model

• کارت امتیازی حاکمیت Governance Scorecard

• نقشه راه پیاده‌سازی Implementation Roadmap

• ارتباطات با حاکمیت هوش مصنوعی AI Governance Tie-Ins

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار Solution walk-through

سیاست‌ها، استانداردها و کنترل‌ها Policies, Standards, and Controls

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• سلسله‌مراتب سیاست‌ها و ردیابی‌پذیری Policy Hierarchy & Traceability

• نوشتن سیاست‌های درست (و اجتناب از سیاست‌های غلط) Writing Good Policies (and Avoiding bad ones)

• استانداردها و رویه‌ها Standards & Procedures

• تاکسونومی کنترل‌ها Control Taxonomy

• شواهد و تضمین Evidence & Assurance

• استثنائات و پذیرش ریسک Exceptions & Risk Acceptance

• نگاشت به چارچوب‌ها Mapping to Frameworks

• مثال موردی EasyCar EasyCar Case Vignette

• خروجی‌های ماژول Module Deliverables

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار Solution walk-through

متاداده، کاتالوگ و واژه‌نامه تجاری Metadata, Catalog, and Business Glossary

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• چرا متاداده اهمیت دارد؟ Why Metadata Matters

• متاداده تجاری در مقابل متاداده فنی Business vs. Technical Metadata

• چرخه حیات واژه‌نامه Glossary Lifecycle

• رویه‌های عملیاتی کاتالوگ Catalog Operating Procedures

• استانداردهای نام‌گذاری و طبقه‌بندی Naming and Classification Standards

• یکپارچگی با کیفیت داده و تبار (Lineage) Integration with Data Quality and Lineage

• فعالیت‌ها و خروجی‌ها Activity & Deliverables

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

کیفیت داده و داده‌های پایه (Master Data) Data Quality & Master Data

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• ابعاد کیفیت داده و نحوه اندازه‌گیری Data Quality Dimensions & How to measure

• طراحی قوانین و توافق‌نامه‌های سطح خدمات (SLAs) Rule design & SLAs

• مالکیت و جریان‌های کاری (Workflows) Ownership & Workflows

• مدیریت مسائل و چرخه اصلاح Issue Management & Remediation lifecycle

• حاکمیت داده‌های پایه (MDM) و داده‌های مرجع MDM & Reference Data Governance

• مانیتورینگ و گزارش‌دهی Monitoring & Reporting

• فعالیت‌ها و خروجی‌ها Activity & Deliverables

• معرفی تمرین و راهکار نمونه Exercise introduction & sample solution

حریم خصوصی و امنیت Privacy & Security

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• طبقه‌بندی داده‌ها (سطوح، برچسب‌ها و تگ‌ها) Data Classification (Levels, Labels & Tags)

• استانداردهای جابجایی و مدیریت Handling Standards

• حاکمیت دسترسی Access Governance

• ارزیابی‌های DPIA، PIA و RoPA DPIA, PIA and RoPA

• نگهداری و حذف Retention & Deletion

• شواهد و حسابرسی‌ها Evidence and Audits

• آزمایشگاه کوچک: اعمال نرده‌های حفاظتی بر روی یک مجموعه داده Mini-lab: Apply the Guardrails to a dataset

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

چرخه حیات و تبار داده (Lineage) Lifecycle and Lineage

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• مرور کلی مراحل چرخه حیات Lifecycle Overview - Stages

• نقاط کنترل چرخه حیات Lifecycle Control Points

• مبانی تبار داده (Lineage) Lineage Fundamentals

• ثبت و استخراج تبار Capturing Lineage

• استفاده از تبار داده Using Lineage

• شواهد و یکپارچه‌سازی Evidence and Integration

• آزمایشگاه کوچک: مستندسازی چرخه حیات و تبار برای یک محصول داده‌ای Mini-lab: Document Lifecycle and Lineage for One Data Product

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

مبانی حاکمیت هوش مصنوعی AI Governance Fundamentals

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• چرا حاکمیت هوش مصنوعی؟ Why AI Governance

• اصول و ارزش‌ها Principles and values

• نقش‌ها و تالارها Roles and forums

• مرور کلی چارچوب‌ها Frameworks Overview

• مصنوعات و فرآیندهای اصلی Core artifacts and processes

• شواهد و پاسخگویی Evidence and accountability

• فعالیت: پیوست منشور حاکمیت هوش مصنوعی Activity: AI Governance Charter Addendum

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

هوش مصنوعی مسئولانه Responsible AI

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• تاکسونومی ریسک هوش مصنوعی AI Risk Taxonomy

• امتیازدهی ریسک Risk Scoring

• ارزیابی اثرات هوش مصنوعی (AIA) AI Impact Assessment

• کارت مدل (Model Card) و کارت داده (Data Card) Model Card and Data Card

• نظارت انسانی و شفافیت Human Oversight and Transparency

• سجل ریسک و ردیابی Risk Register and Tracking

• فعالیت: پیش‌نویس AIA و ساختار کارت‌ها Activity: Draft AIA + Card Skeletons

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

چرخه حیات یادگیری ماشین Machine Learning Lifecycle

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• مراحل چرخه حیات یادگیری ماشین (ML) ML Lifecycle Stages

• تکرارپذیری و ردیابی‌پذیری Reproducibility & Traceability

• رجیستری و موجودی مدل‌ها Model Registry & Inventory

• جریان کاری ارتقاء و گیت‌های تایید Promotion Workflow & Approval Gates

• ارزیابی به عنوان یک کنترل Evaluation as a Control

• مانیتورینگ، حوادث و بازنشستگی مدل Monitoring, Incidents, and Retirement

• رابط‌های حاکمیت هوش مصنوعی AI Governance Interfaces

• فعالیت Activity

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

هوش مصنوعی مولد (GenAI) و مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) GenAI & Large Language Models (LLM)

• محدوده Scope

• الگوهای سیستم هوش مصنوعی مولد (GenAI) GenAI System Patterns

• حاکمیت داده برای مجموعه‌های RAG Data Governance for RAG Corpora

• حاکمیت پرامپت و کانتکست Prompt & Context Governance

• حاکمیت خروجی و کنترل‌های ایمنی Output Governance & Safety Controls

• لاگ‌گیری و حریم خصوصی Logging & Privacy

• ارزیابی و معیارهای پذیرش Evaluation & Acceptance Criteria

• سناریوهای حوادث Incident Scenarios

• فعالیت Activity

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

کیفیت داده‌های هوش مصنوعی AI Data Quality

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• تفاوت‌های کیفیت داده در هوش مصنوعی چیست؟ What's Different in AI Data Quality?

• نمایندگی مجموعه داده (Representativeness) Dataset Representativeness

• حاکمیت برچسب‌گذاری (Labeling) Labeling Governance

• بررسی عدالت و سوگیری (Bias) Fairness & Bias Checks

• مانیتورینگ رانش داده‌ها (Drift) Drift Monitoring

• استقامت و تست استرس Robustness & Stress Testing

• حاکمیت مانیتورینگ Monitoring Governance

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

مانیتورینگ، حوادث و عملیات مسئولانه Monitoring, Incidents, and Responsible Operations

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• لایه‌های مانیتورینگ Monitoring Layers

• هشداردهی و اولویت‌بندی (Triage) Alerting & Triage

• تاکسونومی حوادث Incident Taxonomy

• دفترچه راهنمای پاسخ به حوادث (Runbook) Incident Response Runbook

• شواهد و آمادگی برای حسابرسی Evidence & Audit Readiness

• بررسی‌های پس از حادثه Post Incident Reviews

• روند عملیاتی Operating Cadence

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

معماری ابزارها Tooling Architecture

• مرزهای محدوده Scope Boundaries

• نقشه قابلیت‌ها Capability Map

• معماری مرجع Reference Architecture

• الگوهای یکپارچه‌سازی Integration Patterns

• سیاست به عنوان کد، کنترل به عنوان کد Policy as Code, Control as Code

• مشاهده‌پذیری (Observability) و حاکمیت Observability and Governance

• ساخت در مقابل خرید (Build vs Buy) Build vs Buy

• بهره‌برداری از ابزارها Operating the Tooling

• معرفی تمرین Exercise introduction

• بررسی راهکار نمونه Sample solution walk-through

جمع‌بندی Conclusion

• جمع‌بندی و سپاسگزاری! Conclusion & Thank You!